OTA-ONA HURMATINI JOYIGA QO’YISH, ULARNI E’ZOZLASH
Ota- ona hurmatini joyiga qo’yish, ularni e’zozlash Islom dinimizning
negizlaridan birini tashkil qiladi. Bu Qur’oni Karimning bir necha
o’rinlarida va hadisi shariflarda belgilab qo’yilgan. "Rabbing mendan
boshqaga bandalik qilmangiz va ota- onaga ezgulik qilingiz, deb amr
etdi: ulardan birlari yoki ikkovlari ham sening ko’z -o’ngingda qarilik
yoshiga yetishgach, ularga "uf...” dema, ularni jerkima, ularga shirin
so’zli bo’l! Ular (poyiga) ga mehr-muruvvat (tuyg’usi)dan iborat
xokisorlik qanoti ostiga ol va ey rabbim, ular meni yoshligimda tarbiya
etkanlari kabi ularga rahm- shavqat ko’rsat, deb iltijo qilgin!”
(Al-Isro surasi, 23-24 oyatlar)
Abdulloh ibn Mas’ud r.a.dan rivoyat qilinadi, u kishi
dedilar,"Men rasululloh s.a.v.dan qaysi ish Alloh taologa ko’proq
yoqadi? , deb so’radim? Shunda u zot o’z vaqtida o’qilgan namoz ,
dedilar. Shunda men keyinchi, dedim. Ota- onaga ezgulik qilish, dedilar.
Men yana keyinchi, deb so’radim. Alloh yo’lida jihod, deb javob
berdilar.” (Imom al- Buxoriy rivoyati) Abdulloh ibn Amr r.a.dan
rivoyat qilinadi, payg’ambarimiz s.a.v.:"Kishi ota- onasini haqorat
qilishi gunohi azimdir, dedilar. Shunda (sahobalar) : Ey Allohning
rasuli, odam ota- onasini ham haqorat qilishi mumkinmi? deyishdi. U zot
albatta, bir kishi boshqa bir kishini otasidan suksa, o’zining otasini
sukkandek, onasidan suksa, o’z onasini sukkandek bo’ladi, dedilar.”
(Imom Muslim rivoyati) Amr ibn al- Os r.a.dan rivoyat qilinadi,
rasululloh s.a.v.dedilar:"Ota rizosi - xudo rizosi, ota g’azabi – xudo
g’azabi.” (Imom at- Termiziy rivoyati) Abu Hurayra r.a.dan rivoyat
qilinadi, rasululloh s.a.v.ning huzurlariga bir kishi kelib "Ey
Allohning rasuli, odamlar orasida yaxshi munosabatda bo’lishimga
birinchi bo’lib eng haqli odam kim? deb so’radi: U zot onang dedilar. U
keyinchi, dedi. U zot yana onang, deb javob berdilar. U yana keyinchi,
dedi. Yana onang, deb javob berdilar. U undan keyinchi, deb so’radi.
Shunda u zot otang, deb javob berdilar.” (Imom al- Buxoruy va Imom
Muslim ruvoyati) Amr ibn al-Os r.a.dan rivoyat qilinadi, "Bir kishi
rasululloh s.a.v. oldilariga kelib jihodga chiqishga izn so’radi. Shunda
u zot ota- onang hayotmilar? , deb so’radilar. U ha, dedi. U zot unda
o’shalarning xizmatini qil, dedilar.”(Imom al-Buxoriy va boshqa
muhaddislar rivoyati) Rasululloh s.a.v.dedilar: "Eng katta gunoh
to’g’risida xabar beraymi? Bular – Alloh taologa shirk keltirish va ota-
onaning oq qilishidir.” (Imom al- Buxoriy va Imom Muslim rivoyatlari)
Rasululloh s.a.v.dedilar: "Uch toifa kishiga qiyomat kuni Alloh taolo
qiyo boqmas: ota- onasi oq qilganlar, ichkilikka ruju qo’yganlar va
berganini minnat qiluvchilar.” (Imom an- Nasoiy rivoyati) Rasululloh
s.a.v.dedilar: "Ota- onasi oq qilganlarga Allohning la’nati bo’lsin!”
(Al- Hokim an- Naysoburiy rivoyati) Abu ad- Dardo r.a.dan rivoyat
qilinadi, u kishi bunday dedilar, men rasululloh s.a.v.ning mana bunday
deganlarini eshitganman: "Ota – (bamisoli) jannatning o’rta eshigi:
xohlasang uni qo’ldan chiqaz, xohlasang uni mahkam ushla!”(Imom at-
Termiziy rivoyati) Amr ibn Murra al- Juhaniy r.a.dan rivoyat qilinadi,
bir kishi rasululloh s.a.v. huzurlariga kelib: "Ey Allohning rasuli,
Alloh taolodan o’zga iloh yo’q ekanligi va siz Allohning payg’ambari
ekanligingizga guvohlik berib besh vaqt namozimni o’qisam, moli
dunyoyimning zakotini bersam va Ramazon oyi ro’zasini tutsam, bo’ldimi?,
dedi. Shunda u zot s.a.v. kimni ota- onasi oq qilmagan bo’lsa, mazko’r
aytilgan ishlarni qilib dunyodan o’tsa erta qiyomat kuni payg’ambarlar,
siddiqlar va shahidlar bilan mana bu daraja yaqin bo’ladi, deb ikki
barmoqlarini birlashtirib ko’rsatdilar.” (Imom Ahmad va Imom at-
Tabaroniy rivoyatlari) Abu Hurayra r.a.dan rivoyat qilinadi, rasululloh
s.a.v.dedilar: "Uch toifa kishining qilgan iltijosi (qarg’ishi) beshak
qabuldir: nohaqlik ko’rgan kishining, musofirning va otaning o’z
farzandini qarg’ashi.” (Imom at- Termiziy rivoyati) Abu Hurayra r.a.dan
rivoyat qilinadi, rasululloh s.a.v.dedilar: "Ota- onaga oq bo’lishdan
boshqa barcha gunohlarni- Alloh taolo o’zi xohlaganining jazosini
qiyomat kuniga olib qolishi mumkin. Lekin bu gunohning jazosini kishi
o’lmasdan oldin, hayotlik chog’ida berib qo’yadi.” (Imom an- Naysoburiy
rivoyati) Muoviya ibn Johima r.a.dan rivoyat qilinadi, Johima r.a.
kelib: "Ey Allohning rasuli, jangda ishtirok etishni xohlayman. (Bu
borada) siz bilan maslahat qilish uchun keldim, dedi. Shunda rasululloh
s.a.v. onang hayotmilar, dedilar. U ha, dedi. U zot (unda borib)
xizmatlarini qilgin. Zero jannat- uning oyoglari ostidadir, dedilar.”
(Imom an- Nasoiy rivoyati) Asmo binti Abu Bakr r.a.dan rivoyat
qilinadi, u shunday xabar qiladi: "Menikiga mushrik onam (mehmon bo’lib)
keldilar, shunda men rasululloh s.a.v.dan oldimga onam kelgandilar, u
kishi bilan muomala qilsam bo’ladimi?, deb so’radim. U zot ha albatta,
muomala qilaver, deb javob berdilar”. (Imom al-Buxoriy, Imom Muslim va
Imom Abu Dovud rivoyatlari) Oyisha r.a.dan rivoyat qilinadi: "(Bir
kuni) rasululloh s.a.v. huzurlariga bir kishi yonida bir qariya bilan
kirib keldi. Shunda rasululloh s.a.v. ey falonchi, yoningdagi kishi kim
bo’ladi, deb so’radilar. U otam bo’ladilar, dedi. Shunda u zot unda u
kishidan oldinda yurma, undan oldin o’tirma, uni oti bilan chaqirma va
uni haqorat qilma!, dedilar.”(Imom at-Tabaroniy rivoyati)