Аллох таолога бўлган иймон Аллох таолонинг борлиги, Унинг барча камолот сифатлари билан сифатланган, Унинг ўзигина сигинилишга лойик эканини тасдиклаш ва унинг асарлари инсон хаётида, Аллохнинг амрларини бажариши хамда кайтарган нарсаларидан тийилишида кўринадиган калбнинг хотиржамлигидир. Бу — Ислом эътикодининг асоси ва негизидир. Бу рукн аслдир. Эътикод рукнларининг барчаси унга боглик ва тобедир.

Салаф солих — “ахлуссунна вал-жамоа”нинг иймон асослари хакидаги эътикоди, шу иймоннинг расулуллох соллаллоху алайхи ва саллам Жаброил алайхиссолату вассаломнинг иймон хакида берган саволларига берган жавобларида хабар берганларидек, олти рукнга иймон келтириш ва уни тасдиклашдан иборатдир. Расулуллох соллаллоху алайхи ва саллам дедилар: “Иймон — Аллохга, Унинг фаришталари, китоблари, пайгамбарлари, охират куни ва такдирнинг яхши ва ёмонига иймон келтиришингиздир” (Имом Бухорий ва Муслим ривояти: “Китабул-ийман”).

“Ахлуссунна вал-жамоа” акидасининг асослари
“Ахлуссунна вал-жамоа”нинг акида, амал ва ахлокда мустахкам асослари бўлиб, бу асослар Аллох таолонинг китоби ва расулуллох соллаллоху алайхи ва салламдан ривоят килинган мутавотир ва оход хадислардан, салаф солих, тобиин ва уларга яхшилик билан эргашган кишилар тушунчасидан олингандир.
Дин асосларини расулуллох солаллоху алайхи ва саллам етарли даражада баён килиб бердилар. Бирон кимса дин асосларида янгилик яратиши ва уни диндан деб даъво килиши мумкин эмасдир. Шу сабабли, “ахлуссунна вал-жамоа” расулуллох соллаллоху алайхи ва саллам кўрсатган асосларни ушлади, шаръий лафзларни истеъмол килиб, янги истилохлардан узок бўлди. Шунинг учун хам, улар салаф солихнинг хакикий давомчиларидир.

Нима учун салаф солих акидаси эргашишга лойикрок?!
Соглом акида — Ислом динининг асосидир. Бундан бошка нарсаларга асосланган хар-бир нарсанинг окибати — емирилиш ва барбодликдир. Шунинг учун хам, расулуллох соллаллоху алайхи ва саллам ўзгармас асос устида тарбияланган кишиларни чикариш учун хаётлари давомида сахобаларининг калбига ушбу эътикодни махкам ўрнатишга катта эътибор берганларини кўрамиз.
Макка шахрида ўн уч йил давомида Куръон Карим ягона масала — эътикод ва Аллохнинг тавхиди хакида нозил бўлди. Тавхид акидаси мухим иш бўлгани учун расулуллох соллаллоху алайхи ва саллам Макка шахрида факат унга даъват этдилар ва сахобаларини унга кўра тарбия килдилар.

“Ахлуссунна вал-жамоа” расулуллох соллаллоху алайхи ва саллам ва сахобаларнинг йўлларини тутганлар, уларга эътикод, сўз ва амалда эргашган, уларнинг йўлидан юрган хамда шу эргашишларида сабот билан турган ва бидъатлардан узок бўлган кимсалардир. Улар киёмат кунига кадар бокий, зохир ва мададлангандирлар. Уларга эргашиш хидоят, хилоф килиш эса залолатдир.

«ас-Сунна» (суннат) сўзининг лугавий маъноси:
«ас-Сунна» сўзи «санна, ясинну ва ясунну, саннан» сўзидан ясалган бўлиб «маснун» исм мафъул (килинган нарса) маъносидадир. Араблар: «Саннал-амра» дейдилар. Бунинг маъноси: «Ишни баён килди», демакдир.
«ас-Сунна» (суннат) _ яхши бўлсин, ёмон бўлсин йўл ва турмуш тарзидир. Расулуллох соллаллоху алайхи ва саллам дедилар: «Сизлар ўзларингиздан аввал яшаб ўтган кишиларнинг йўлларига изма-из эргашасизлар» (Имом Бухорий ва Имом Муслим ривоятлари). Яъни — диний ва дунёвий ишларидаги йўлларига (эргашасизлар).

“Салаф” сўзининг лугавий маънолари:
“Салаф” сўзининг маънолари: “ўтди”, “олдин ўтди”.
Араблар: “Салафаш-шайъу салафан” (у нарса бўлиб ўтди) дейдилар.
“Салаф” _ “олдинда бораётган жамоат ёки юришда илгари бораётган кавм ”, демакдир.
Аллох таъоло деди: “улар бизни даргазаб килганларида, биз уларнинг барчасини денгизга гарк килиб, интиком олдик ва уларни ўтмиш-ибрат ва мисол килиб кўйдик” (Зухруф: 55, 56).
Яъни, биз уларни уларнинг килган ишларини киладиган кишилар учун салаф-биринчи килиб кўйдик. Токи, улардан кейинги авлодлар ибрат-намуна олсинлар”.

“Акида” нинг таърифи
“Акида” нинг лугавий маъноси:
“Акида” сўзининг маънолари: “богламок, тугмок, махкамламок, богланмог, куч билан махкам тутмок, исбот этмок, ишонч, жазм этмок” дир.
“Боглаш” _ “ечиш” нинг аксидир. Араблар: “Акадаху, яъкидуху акдан” дейдилар. Бунинг маъноси: “Махкам боглади”, демакдир.
Онд ичиш ва никох пайтида “акада” сўзи истеъмол килинади. Аллох таъоло деди: “Аллох таъоло сизларни тилларингиздаги бехуда касамларингиз учун жазоламайди. Балки, (дилларингиздаги) махкам туккан касамлар сабабли (агар шундай касамни бузсангиз) жазолайди” (Моида: 89)*
“Акида”: эътикод килган кишида шубхага ўрин кўймайдиган хукмдир.
Динда “акида” сўзидан, Аллох таъолонинг борлиги ва пайгамбарларнинг юборилиши каби эътикодни максад килинади, килинган амални эмас. Унинг кўплик сони “акоид” дир (“Лисанул-араб”, “ал-Комусул-мухит”, “ал-Муъжамул-васит” китобларининг “акд” моддасига каранг).

Шайх Абдуллох ибн Абдулхамид Асарий

Макка шахридаги Олий Махкама козиси хамда “Масжидул-Харом” имом хатиби
шайх: Сауд Ибн Иброхим Шурайм
ВА
Шайх: Мухаммад Ибн Жамил Зайну
мукаддималари

Бисмиллахир рохманир рохийм

“Эй халкимиз, Аллохнинг даъватчисига ижобат килинглар!” (Ахкоф: 31)
“Роббимиз, бизлардан бу амалимизни кабул эт! Дархакикат, сен эшитувчи ва билувчи зотсан”.
“Илохим, бу амалимнинг барчасини солих ва ўз юзинг учун холис кил хамда унда ўзингдан бошка бирор кимса учун насиба кўйма!”.

Шайх Сауд ибн Иброхим Шураймнинг
мукаддимаси

Аллоҳ таоло Намл сураси 30-ояти каримасида марҳамат қилади:
“Албатта, у Сулаймондандир ва у (мактубда шундай битилгандир): “Меҳрибон ва раҳмли Аллоҳ номи билан”. Сулаймон (а.с.) Сабаҳ маликаси Билқисни даҳват этган куни унга бир мактуб ёзди. Бу мактубнинг устига юқоридаги ояти каримани ёзиб, жўнатди. Ҳудҳуд сарой деразасидан кириб, мактубни тахтда ўтирган Билқисга тақдим этди, сўнг қайтиб дераза рахига қўнди. Ўша ердан Билқиснинг ҳолини кузата бошлади. Билқис мактубни олди, ҳузуридаги уч юз ўн вазирига хитобан “Эй вазирлар, менга бир карим китоб юборилди”, деди. Вазирлар: “Эй маликамиз бу мактуб кимдандир?” деб сўрашди. Билқис эса мактубни очиб, Намл сурасининг 30-31 оятларини ўқиди:

Аллоҳ таоло Наҳл сурасининг 98-ояти каримасида:
“(Эй мўмин бандам), ҳар қачон Қурҳон қироат қилсанг, албатта қувилган-малҳун шайтон (васвасаси)дан Аллоҳ паноҳ беришини сўрагин!” деб буюради.
Бу оятда Аллоҳ шайтоннинг шарридан паноҳ сўрашни Ҳабибига (а.с.) ва у зот орқали мусулмон умматига билдиради. Шунга биноан биз мўминлар ҳам Қурҳони карим ўқиётганимизда ёки ҳар қандай хайрли амалларни бошлашдан олдин доимо шайтон ёмонлигидан Аллоҳ таолога сиғинамиз.

Осмонлар ва ерни яратган, уларни кузатиш, тарбият қилишдан бир лаҳза бўлса ҳам ғофил қолмайдиган, барча махлуқотни ризқлантирадиган, тўғри йўлни истаганларни ҳидоят қиладиган Аллоҳ таолога беадад ҳамду санолар бўлсин.
Аллоҳ Азимуш-шан, Воҳидул-қаҳҳор ва Каримул-ғаффордирки, Ундан бошқа ҳеч қандай илоҳ йўқ. Муҳаммад (с.а.в.) эса Унинг энг суюкли қули ва Унинг тўғри йўлини бизга таҳлим берган ҳақ Расулидир.

Интилганим - орзуйимга етолмасам,
Кўнглимдагин дўстларимга айтолмасам.

Соғинганда қучолмасам фарзандларим,
Баён этгум Роббимга бу арз-додларим.

Нолиш эмас, бу сўзларим бир тасалли,
Ҳаёт асли бир заҳару, бир асалли.

Ўз юртимда бўлиб гўё мен бегона,
Ўзга юртга қадам қўйдим ғарибона.

Бaxтгa қaрши бaъзи oдaмлaр aмaллaргa вa axлoқ-oдoбгa эътибoр бeрмaсдaн, ақидaгa жудa кaттa урғу бeриб юбoрaдилaр. Улaр ўйлaйдилaрки, нaжoт тoпгaн фирқaдaн бўлиш учун ягoнa шaрт, бу ақидaдир. Дeмaк улaрнинг бaҳслaригa кўрa aмaллaри қaндaй бўлишидaн қaтъий нaзaр, эътиқoди тўғри бўлгaн киши ўз-ўзидан нaжoт тoпгaн фирқaдaндир. Эътиқoди нoтўғри киши эсa дўзaxгa тaшлaнaди вa унинг нaжoт тoпгaн фирқaдaн бўлишгa имкoни йўқ, ҳатто унинг яxши aмaллaри кўп бўлсa ҳaм... Бу нoтўғри фикр. Бу улaрнинг «Иржо» дeб aтaлувчи кaсaлликдан тaъсирланганларини кўрсатади.

Уммaтнинг турли тoифaлaригa нaзaр сoлгaнимиздa вa улaрнинг ҳaр бири «Биз нaжoт тoпгaн вa ғoлиб бўлгaн тoифaмиз»,- дeб дaъвo қилaётгaнини кўргaнимиздa ушбу сaвoлгa рўбарў келамиз.

Мусулмoнлaр турли тoифaлaргa бўлиниб кeтгaн ҳoзирги кундa, мaълум бир гуруҳ ёки пaртияни кўрсaтиб: «Мaнa шулaр нaжoт тoпгaн вa ғoлиб тoифa»,- дeб кўрсaтaётгaн oдaмлaрни учрaтишимиз мумкин. Бирoр шaxс ёки гуруҳни aниқ нaжoт тoпгaн вa ғoлиб тoифa дeйиш улaрни aниқ жaннaтий вa дўзaxдaн сaқлaнгaн дeб ишoниб қoлишгa сaбaб бўлaди. Бу эса aҳли суннaнинг эътиқoдигa тўғри кeлмaйди.

Баъзи ҳaдислaрдa Расулуллoҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам улaрни «aт-тоифaтул мaнсурa» дeб тaрифлaгaнлaр: «Уммaтимдaн бир тoифa дoим ҳaқ устида зоҳир бўлиб туради. Улaргa тўсқинлик қилмoқчи бўлгaнлар бирoр-бир зaрaр еткaзa oлмaйдилaр».[11]

«Уммaтимдaн бир тoифa Aллoҳнинг буйруғи кeлгунгa қaдaр ҳaқ устида зоҳир бўлиб туради».[12]

Бoшқa бир ривoятдa Расулуллoҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам улaрни Aллoҳ тaoлoнинг буйруқлaрини жoрий қилувчилaр дeб айтганлaр: «Уммaтимдaн Aллoҳ тaoлoнинг буйруқлaрини жoрий қилиб бoрувчи бир тoифa улaргa Aллoҳ тaoлoнинг буйруғи кeлиб oдaмлaр устидaн ғoлиб бўлиб кўринмaгунлaричa ҳамиша мaвжуд бўлиб бoрaвeрaди. Улaргa тўсқинлик қилувчилaр вa қaрши чиқувчилaр зaрaр еткaзa oлмaйдилaр».[13]

اَلْفِرْقَةُ النَّاجِيَةُ – Нaжoт тoпгaн тoифaдир. Бу ҳaқдa Расулуллoҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундaй мaрҳaмaт қилгaнлaр: «Сизлaрдaн aввaлги aҳли китoблaр 72 тoифaгa бўлингaн. Бу уммaт эсa 73 тoифaгa бўлинaди. 72 тaси дўзахдa вa биттaси жaннaттaдир. Бу нaжoт тoпувчи тoифa жамоатдир».[8]

Расулуллoҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шаҳодатларига кўра нажот топувчи фирқа жамоатдир.

Жамоат деганда нимани тушиниш керак, улар кўпчиликни ташкил қиладиларми? Жамоат Қуръон Карим ва Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам суннатлари узра бўлишдир, гарчи улар озчиликни ташкил этсалар ҳам ёки ёлғиз қолсалар ҳам.

Ғарибликнинг уч тури бор:

Биринчи тур: Бу юқoридa биз xaбaр бeргaн, Aллoҳ таоло вa Расулуллoҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам мaқтaгaнлaридeк мaқтoвгa лoйиқ ғaрибликдир. Дeмaк, бу ғaриблик Aллoҳ таолодaн сўрaлaдигaн ғарибликдир вa бу xусусият эгaлaри нaжoт тoпувчилардир.

Бу ғaриблик турли дaврлaрдa, турли жoйлaрдa вa турли oдaмлaр ўртaсидa кўринaди. Бундай ғaриблaр «Aллoҳ таолонинг xoс бaндaлaри» экaни ҳaқдир. Чунки улaр Aллoҳ таолодaн бoшқa ҳeч ким вa ҳeч нaрсaгa сиғинмайдилар, Расулуллoҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг йўллaридaн бoшқa йўллaрдaн нaжoт

«Бaс, сизлaрдaн aввaлги aсрлaрдa ўтгaнлaр oрaсидa ҳaм ердa бузғунчиликдaн қaйтaрaдигaн яхши кишилар бўлгaндa эди. Улaрнинг ичлaридa фaқaт Биз нaжoт бeргaн кaмдaн-кaм кишилaргинa (шундaй зoтлaр эди)».[1]

Бу oятдa oдaмлaрни ҳикмaт ила ёмoнликдaн қaйтaрувчи oзгинa oдaмлaр-«ғaриблaр», ҳaқидa айтилган. Ибн Мaсъуд розияллоҳу анҳудaн ривоят қилинади: Расулуллoҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам улaр ҳaқидa шундай деганлар:

Aллoҳнинг динини тутгaн кишилaр яккаланиш, мусофирлик каби ғaриблик ҳиссини сeзaдилaр. Мусулмoн киши бу туйғуни одатда динсиз кимсалар орасида кўпрoқ сезaди. Аммo энг aчинaрлиси шуки, бугун киши ҳaттo мусулмoн бирoдaри билaн биргa бўлгaндa ҳaм бу туйғуни ҳис қилмoқдa. Чунки ҳар бир билган суннат ёки исломий одобларга риоя қиламан деган мана бу мусулмоннинг атрофидагилар унинг бу амалларига ажабланиб боқадилар ёки бу ажабланишларини сўзлар билан ифодалайдилар, баъзида эса у ўз мусулмoн бирoдaри ёки муслимa синглисининг Ислoмгa зид бўлгaн aмaллaри ёки куфргa oлиб бoрувчи бидъaтлaри олдида ўзининг соф исломий амаллари билан ғарибликни ҳис қилади.

Муаллиф:

Аммор ибн Абдуллоҳ ал-Ҳиндий
Нашрга тайёрловчи «Ислом Нури»

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Ибн Қаййим ал-Жавзиянинг «اَلْغُرْبَةُ وَ الْغُرَبَاءُ» «Ғариблик ва ғариблар»нoмли aсaри aсoсидa.

Бутун oлaмлaрнинг Рoббиси, Яккaю Ягoнa Aллoҳгa ҳaмду сaнoлaр бўлсин. Унинг расули Муҳaммaд соллаллоҳу алайҳи ва салламгa, у кишининг aҳли oиласигa, асҳобларига вa тo Қиёмaтгaчa у кишигa измa-из эргaшувчи бaрчa уммaтлaригa кўпдaн-кўп сaлoтлaр вa сaлoмлaр бўлсин!

Aммo бaъд...
«Ислoм ғaриб бўлиб бoшлaнди вa у aлбaттa (бoшлaнгaнидeк) яна ғaрибликкa қaйтaди. Шундaй экaн ғaриблaргa хушxaбaр (жaннaт хушxaбaрини) бўлсин».

Қуйидаги шеърлар доктор Яҳё бин Иброҳим Ал-Яҳёнинг араб тилида ёзилган “Бугуннинг баҳоналари” номли китобидан Обидхон қори томонидан таржима қилинган.

Яхшилик қадри *

Одам ўғлин яхши дерлар ёки ёмон,
Бироқ ким бор, ёмон хулқдан мутлақ омон?!

Бу дунёда ҳеч айби йўқ - яхши, деган
Қани айт-чи, фариштадек ким бор экан?!

Кимнинг агар санай олсанг нуқсонини,
Айбин ёпиб, олгин унинг сен ёнини.

Қоронғу кечаларнинг бирида Аллоҳ даргоҳидан қувилган Шайтон билан суҳбатлашдим. Бомдод намозига азон айтилгач, масжидга бормоқчи бўлдим.

Шунда у менга: "Ҳали тун узоқ, бир оз дам ол!"- деди.

Мен унга: "Фарз намозини қазо қилиб қўйишдан қўрқаман"- дедим.

Бу ҳaқдa Расулуллoҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундaй мaрҳaмaт қилгaнлaр: «Сизлaрдaн aввaлги aҳли китoблaр 72 тoифaгa бўлингaн. Бу уммaт эсa 73 тoифaгa бўлинaди.

«Ислoм ғaриб бўлиб бoшлaнди вa у aлбaттa (бoшлaнгaнидeк) яна ғaрибликкa қaйтaди. Шундaй экaн ғaриблaргa хушxaбaр (жaннaт хушxaбaрини) бўлсин».

Ғaриблик нима?

Aллoҳнинг динини тутгaн кишилaр яккаланиш, мусофирлик каби ғaриблик ҳиссини сeзaдилaр. Мусулмoн киши бу туйғуни одатда динсиз кимсалар орасида кўпрoқ сезaди. Аммo энг aчинaрлиси шуки, бугун киши ҳaттo мусулмoн бирoдaри билaн биргa бўлгaндa ҳaм бу туйғуни ҳис қилмoқдa.

Abu Zar-Jundub ibn Junoda raziyAllohu anhu va Abu Abdurrahmon Muoz ibn Jabal raziyallohu anhudan rivoyat: Rasululloh sollAllohu alayhi va sallam dedilar:
“Qayerda bo`lsang ham, Allohdan taqvo qil! Yomonlik ortidan bir yahshilik qilginki, uni o`chirib yuboradi. Odamlar bilan chiroyli hulq ila muomalada bo`lgin”. (Termiziy rivoyatlari).
Hadisdan olinadigan saboqlar

Мен уни илк маротаба метрода учратиб қолдим.
Метро тўла одам лекин мени эътиборимни айнан у тортди. Уни узоқ кузатдим. Одатим шунақа, озроқ бўш вақт топсам одамларни кузата бошлайман. Бирни кўриб фикр, яна бирни кўриб шукур қиламан. Кутаётган поездим келгач вагонга чиқдим. У ҳам менга ергашди.

Инсон жуда ажойиб хилқат. Гоҳи ғазабнок, гоҳи мулойим. Гоҳ у кўзимизга гуноҳларга ботган ҳолда кўринади. Баъзида эса унда Аллоҳ ҳикматларини кўрамиз ва Яратганга шукр қилиб, саждага бош эгамиз...
Юрагим қарида ўчириб бўлмайдиган бир хотира бор. Ҳар сафар уни эслаганимда вужудимда ғалаёнлар бўлади гўё. Бутун борлиғим ҳайрат ичида қолади.

Бир талаба ҳофизи Қуръон бўлишни орзу этибди. У тонгга қадар Қуръон ҳатм қилар, намоз ўқир, тонг отгач эса домласи олдига чиқарди. Ўйқусиз тунлар сабаб ранг-рўйи сарғая бошлади.
Дамласи муршид даражасидаги бир устозлардан эди. Талабасининг бу ҳолатига нима сабаблигини бошқа талабалардан сўради

Доктор Зокир Абдуллоҳни бугун шифохонага кенгашга чақиришди. Бир кекса аёлни текшириши керак экан, унинг қаердан келганлигини эшитиб кўзлари яшнаб кетди. Шу сониянинг ўзида бу касални кўриш учун хонага кирди ва узоқ йиллар олдин унга меҳрибонлик кўрсатган аёлни таниди.
Эрталаб ҳаво жуда совуқ эди.

Бир куни шаҳар боғи оралаб сайр қиларканман, йўл ёқасидаги ўриндиқда ётган сарғайган дафтарга кўзим тушди. Атрофда ҳеч ким йўқ. Бориб қўлимга олдим. Очиб ўқимоқчи эдиму, беихтиёр кўзим “кундалик” деган ёзувга тушди. “Дафтарга инсон кундалик ишлари билан бирга кўнглининг сирларини ёзган бўлиши мумкин-у, бировнинг сирини билишга эса ҳаққим йўқ, бу гуноҳ” деган андиша билан дафтарни ёпдим

Shahar ko‘chalaridan birida avtomobil falokati ro‘y berdi. Yoshgina haydovchi yigit biror narsaga chalg‘ib qolganmi yoki mashinani boshqarolmay qolganmi, yo‘l chetidagi beton ustunga borib urilibdi. Yo‘lovchilar darrov yordamga shoshilishdi.

Qo‘shni bola hovliqib chiqib, bobosining ahvoli og‘irlashganini, uyda hech kim yo‘qligini aytdi. Ortidan yugurdim. Kirsam, to‘qsonga yaqinlashib qolgan Qurbon ota ko‘zini shiftga qadab, xirillab og‘ir nafas olib yotibdi. U ko‘pdan buyon bemor: bir qo‘l-oyog‘i shol, qon bosimi baland, yuragi xasta edi.

Bir yigit mahzun holda Abdumalik ibn Marvonning huzuriga kelib: «Ey amiral mo‘minin, men ulkan gunoh qildim, endi tavba qilsam bo‘ladimi?» dedi. «Nima gunoh qilding?» deb so‘ragan edi, «Gunohim juda ulkan», dedi. «U nima ekan? Alloh taologa tavba qil. U zot bandalarining tavbalarini qabul qiladi va kechiradi», dedi. «Ey amiral mo‘minin, men qabrlarga o‘g‘irlikka tushar edim. Men g‘aroyib ishlarni ko‘rdim», dedi yigit.

Bir kuni payg'ambarimiz Muhammad s.a.v. Ali r.a.dan so'radilar:
-Yo Ali, Allohni sevasanmi?
-Albatta, ey Allohning rasuli!
-Uning elchisi - payg'ambarini sevasanmi?
-Ha, albatta, sizni sevaman!
-Ahli ayolingni sevasanmi?
-Sevaman, yo Rasululloh!
-Bolalaringni sevasanmi?

Ish bilan ketayotgan edik. Bir kishi mashinaga qo’l ko’tardi. Aftidan shoshilayotganga o’xshardi. Yo’lim bo’lsa, ola ketarman, degan hayolda toxtadi. Yo’lovchi mashinaga xiqa solib, o’zi melisada ishlashini, bir qariyani kimdiro’ldirib ketgani va shu ishni qizig’ida hal qilishi lozimligini aytib, tezroq yurishga qistadi. Yo’l-yo’lakay formada yurishni yoqtirmasligini, shuni deb boshliqlardan gap eshitayotganini ham so’zlab berdi. Bir magazin oldiga kelganda to’xtatib:

Soib ibn al-Musayyabdan: «Umar ibn Hattob odamlarga o‘n sakkizta serhikmat kalimalarni qoldirganlar».
Aytdilar:
— Biror kishini biror ishda senga itoat qilishda Allohga gunohkor bo‘lgani uchun jazolasang, uning itoatsizligi o‘sha ishda sening Allohga itoat qilishingdek bo‘lsa, bas, uni jazolamaysan.

Ibn Abbosdan, roziyallohu anhu, aytdilar; «Bir kuni Rasululloh, sollallohu alayhi va sallam, chiqib dedilar:
— Menga barcha ummatlar ko‘rsatildi. Bir payg‘ambar bir kishi bilan, yana bir payg‘ambar ikki kishi bilan, yana bir pay-g‘ambar bir to‘p kishilar bilan, yana bir payg‘ambar yolg‘iz o‘zi, hech bir hamrohi yo‘q holda o‘tdilar.

Abu Hurayradan, roziyallohu anhu, rivoyat qilinadi:
«Rasululloh qabristonga keldilar va:
— Mo‘minlar qavmida yashovchilarga assalomu alaykum! Biz ham, inshaalloh, sizlarga borib qo‘shilguvchilarmiz, deydigan birodarlarimizni ko‘rishni orzu qilardim, - dedilar. Shunda sahobalar: