1. Hadis tarihi
Rasululloh sollAllohu alayhi va sallam Abu Zar G`iforiy va Muoz ibn Jabal raziyAllohu anhumoga nasihat qilib, yuqoridagi so`zlarni aytganlar. Mazkur voqea bir qancha yo`llar va turlicha munosabatlar bilan zikr etilgan.
1. Anas raziyAllohu anhudan rivoyat: Rasululloh sollAllohu alayhi va sallam Muoz ibn Jabal
raziyAllohu anhuni Yamanga jo`natayotib shunday deganlar:
- Ey Muoz! Allohdan qo`rqqin! Odamlarga go`zal hulq bilan muomalada bo`lgin. Agar biron yomon ish qilib
qo`ysang, ortidan biron yahshilik qilgin.
- Yo Rasululloh! - deb so`radim men, - “La ilaha illAlloh” (deyish) ham hasanotlardanmi?
- U eng ulug` hasanotlardan! - deb javob berdilar Nabiy sollAllohu alayhi va sallam. (Ibn Abdulbar
rivoyatlari).
2. Abu Zar G`iforiy raziyAllohu anhudan rivoyat: Rasululloh sollAllohu alayhi va sallamga dedim:
- Yo Rasululloh! Menga shunday bir amalni o`rgatingki, u meni jannatga yaqinlashtirib, jahannamdan uzoqlashtirsin.
- Agar bir yomon ish qilib qo`ysang, ortidan yahshi amal qilib qo`ygin. Zero, yahshi amal o`n barobar misli bilan yoziladi.
- Yo Rasululloh! “La ilaha illAlloh” ham hasanotlardanmi?
- U eng yahshi hasanotlardandir! (Ahmad rivoyatlari).

2. Inson yer yuzida mukarram halifadir
Alloh taolo insonni yaratdi va unga behisob ne'matlari bilan fazlu karam ko`rsatdi. Odamlar
orasidan Payg`ambarlar chiqarib, ularga samodan vahiy tushirdi. Alloh Rasullari insonlarga quyidagilarni uqtirdilar:
* Hech qachon Alloh taologa shirk keltirmasdan, yolg`iz Uning o`ziga ibodat qilingiz!
* Alloh buyurgan ishlarni amalga oshiringiz! U Zot qaytargan narsalarga yaqin yo`lamangiz!
* Hamisha yahshi amallar qilishga intilingiz! Munkar ishlardan tiyilingiz!
* Har biringiz insoniyat baht-saodati yo`lida harakat qilingiz!
* O`zaro ahil-inoq yashangiz! Bir-birlaringizga beminnat yordam qo`lini cho`zingiz!
* Pokiza tabiat, shirin kalom va go`zal hulq ila ziynatlaningiz!
Ana shunda shahs ham, jamiyat ham bahtli hayot kechiradi. Dunyoyu Ohirat yahshiligiga erishadi va Odam alayhissalomning muqarrab (Allohga yaqin) farishtalardan hoslangan hususiyati - insonning yerdagi halifaligi qaror topadi.
“Eslang, Biz farishtalarga: Odamga sajda ?iling, deyishimiz bilan ular sajdaga egildilar”. (Ba?ara surasi, 34-oyat).

3. Boqiy nasihat
Ikki ulug` sahobiyning bizga qilgan tuhfasi nechoqlik go`zal va himmatli! Ular habiblari va murabbiylari bo`lmish Muhammad sollAllohu alayhi va sallamdan hos nasihat eshitdilar. Dunyoyu Ohirat saodatiga boshlovchi ushbu hayrli nasihat keyinchalik butun Islom ummati uchun mangu mav'iza va yo`llanma bo`lib qoldi. Mazkur nasihat haq taolo huquqlarini o`z ichiga olib, bandalar haqlarini ham himoya etib turadi.

4. Taqvo najot yo`lidir
Yuqoridagi Hadisi sharifda Payg`ambar sollAllohu alayhi va sallam Alloh taolodan taqvo qilishga chaqiradilar. Chunki u yahshilikni o`zida jamlovchi, yomonlikdan qaytaruvchi hislatdir. Mo`minlar aynan taqvo sababli Alloh taolo nusrati va madadiga haqli bo`ladilar: “Albatta Alloh taqvodor bo`lgan va chiroyli amallar qiluvchi zotlar bilan birgadir”. (Nahl surasi, 128-oyat).
Pok Parvardigor taqvo egalariga chiroyli rizq va balo-ofatlardan omonlik va'da etgan: “Kim Allohdan qo`rqsa, U Zot uning uchun tashvishlardan chiqar yo`lni paydo qilur va uni o`zi o`ylamagan tarafdan rizqlantirur”. (Taloq surasi, 2-3-oyatlar).
Alloh taolo o`zining taqvoli bandalarini dushmanlar makr-hiylalaridan omon saqlaydi: “Agar sabr va taqvo qilsangiz, ularning makrlari sizlarga hech qanday zarar qila olmaydi”. (Oli Imron surasi, 120-oyat).
Alloh o`zidan qo`rqadigan bandaga albatta rahm qiladi: “Alloh dedi: Azobimni o`zim hohlagan kimsaga etkazurman. Rahmatim-mehribonligim esa hamma narsadan kengdir. Uni taqvo qiladigan, zakotni beradigan zotlarga va oyatlarimizga iymon keltiruvchi bo`lgan kishilarga yozurman”. (A'rof surasi, 156-oyat).
Alloh taolodan taqvo qilmoq chin bandalikdir. U Zot taqvo sifati ila bezangan qullarini mag`firat
etadi: “U (Alloh) taqvo egasidir (ya'ni bandalari Undan taqvo qilishlari qo`rqishlari lozimdir) va (U taqvo qiluvchi bandalari uchun) mag`firat Egasidir”. (Muddassir surasi, 56-oyat).
Taqvodor zotlar Ohiratda oliy maqomlarga erishadilar: “Albatta taqvodor zotlar jannatlarda va
daryolarda qodir Podshoh huzuridagi rozi bo`lingan o`rinda bo`lurlar”. (Qamar surasi, 54-55-oyatlar).
Taqvoning fazli va uning ulkan samaralari hususida yana bir qancha oyat-Hadislarni keltirib o`tish mumkin. Inchunun, taqvoning mo`minlar yo`li va Nabiylar hulqiga aylanishi odatiy holdir. “Ana o`sha zotlargina Alloh hidoyat qilgan kishilardir. Bas, o`shalarning yo`llarigagina ergashing”. (An'om surasi, 90-oyat).
Alloh taolo bandalarining avvalgilarini ham, ohirgilarini ham taqvoga buyuradi. Zero kim taqvoni lozim tutsa, zafar quchadi. Undan yuz o`girgan kimsalar esa halokatga mahkumdirlar! “Biz sizlardan ilgari kitob berilgan zotlarga ham, sizlarga ham Allohdan qo`rqinglar deb amr qildik. Agar kofir bo`lib ketsangizlar, bas, osmonlardagi va yerdagi bor narsa Allohnikidir! Alloh behojat va maqtovga sazovor bo`lgan Zotdir!” (Niso surasi, 131-oyat).

5. Taqvo mohiyati
Taqvo Islom olib kelgan aqida, ibodat, muomala va hulq kabi asoslarni o`zida mujassam etgan va shu bilan birga ayrim narsalarni man etuvchi kalimadir. “Yuzlaringizni mashriq va mag`rib tomonlariga buraverishingiz yahshilik emas, balki Allohga, Ohirat kuniga, farishtalarga, kitoblarga, Payg`ambarlarga iymon keltirgan, o`zi yahshi ko`ra turib molini qarindosh-urug`lariga, yetim-esirlarga, miskin-bechoralarga, yo`lovchi-musofirlarga, tilanchi-gadolarga va qullarni ozod qilish yo`lida beradigan, namozni to`kis ado etib, zakotni beradigan kishi, ahdlashganlarida ahdlariga vafo qiluvchilar va hususan og`ir-engil kunlarda va jangu jadal paytida sabr-toqat qiluvchilar yahshi kishilardir. Ana o`shalar chin iymonli insonlardir, ana o`shalar asl taqvodorlardir”. (Baqara surasi, 177-oyat).
Demak, taqvo degani quruq da'vo emas ekan. Uni Alloh taolo yo`lida muntazam amal qilish va
ma'siyatlarni qat'iy suratda tark etish deb tushunmog`imiz lozim. Salafi solihlar taqvoni quyidagicha bayon qilishgan: “Allohga hamisha itoat etmoq. Aslo isyon-ma'siyatga yaqinlashmaslik. Parvardigor zikri-yodi bilan yurmoq. hargiz uni unutmaslik. Mudom Allohga shukr qilmoq. hech vaqt kufr ko`chasiga kirmaslik”.
Solih insonlar taqvoni chin ma'noda tushunganlar va barcha-barcha holatlarida unga to`la-to`kis amal qilganlar. Zero, ular Parvardigorning quyidagi nidosiga har doim labbay deb javob berishardi
“Ey mo`minlar, Allohdan haq rost qo`rqish bilan qo`rqinglar va faqat musulmon bo`lgan hollaringizda dunyodan o`tinglar”. (Oli Imron surasi, 102-oyat).

6. Komil taqvo
Shubhali narsalardan yiroq yurish kishi taqvosining komilligini bildiradi. Rasululloh sollAllohu alayhi va sallam dedilar: “Shubhali narsalardan saqlangan kishi dini va nomusini saqlabdi!” (Buhoriy va Muslim rivoyatlari).
haromga aralashib qolishdan qo`rqib, hatto muboh-mumkin narsalarni ham tark etmoq yuqoridagi Hadis
mazmunidan tushuniladi. Rasululloh sollAllohu alayhi va sallam dedilar: “Banda ziyonli (harom) narsalardan qo`rqib, hech bokisi yo`q (muboh) narsalarni ham tark etmagunga qadar, taqvodorlardan bo`la olmaydi”. (Termiziy va Ibn Moja rivoyatlari). Hasan Basriy aytadilar: “Taqvo sifati taqvodor zotlarda davom etib, hatto halol narsalarni ham tark etishlariga to`g`ri kelgan”.

7. Banda qanday qilib taqvodor bo`ladi?
Musulmon farzandi haqiqiy taqvodor zotlar safiga qo`shilishi uchun avvalo dinini yahshi bilmog`i lozim. Chunki u Islomni yahshi bilmay turib, nimalardan taqvo qilishi kerakligini bilolmaydi. “Allohdan bandalari orasidagi olim-bilimdonlarigina qo`rqur!” (Fotir surasi, 28-oyat).
Johil-omi kishi nima vojibu nima haromligini ajrata olmay qoladi. Shu bois, ilm olish eng afzal ibodatlardan sanaladi. Rasululloh sollAllohu alayhi va sallam dedilar: “Olimning obiddan ustunligi huddi mening eng quyilaringizga nisbatan ustunligim kabidir”. (Termiziy rivoyatlari). “Kim ilm izlab yo`l yursa, Alloh taolo unga jannat yo`lini oson qilib qo`yadi”. (Muslim rivoyatlari). “Alloh taolo kimga yahshilikni hohlasa, uni dinni tushunadigan qilib qo`yadi”. (Buhoriy va Muslim rivoyatlari). Abu Zarr (radiallahu anhu) naql qiladi: “Rasululloh (sallallahu alayhi wa sallam)ga aytdim: “Yo Rasululloh, menga bir tavsiya bering”. Shunday marhamat etdilar: “Allohdan qo’rqing, zero bu barcha ishlarning boshidir”. Men: “Yo Rasululloh, yana biroz tavsiya bering”, dedim. “Qur’on o’qing, chunki bu sizga dunyoda nurdir, samoda esa biriktirilgan sarmoyadir”. (Ibn Hibbon rivoyati).

8. Allohga tavbalar etmoq va hayrli amallar qilishga shoshilmoq taqvodor mo`minlar hulqidandir
Inson ba'zida unutib yoki g`aflat bosib, goho nafsining so`ziga yurib yohud shayton vasvasasiga uchib, biron gunohga qo`l urib qo`yadi. Bunday holatda taqvo egalari gunohlarini bilgan zahoti Alloh taologa tavba-tazarru qilishga va U Zotdan istig`for so`rashga oshiqadilar. Pok Parvardigor o`zining taqvodor bandalarini qur'oni karimda quyidagicha tavsiflaydi:
“Ular qachon biron-bir fahsh ishni qilib qo`ysalar yoki o`zlariga zulm qilsalar, darhol Allohni eslab, gunohlarini mag`firat qilishini so`raydigan - har qanday gunohni yolg`iz Allohgina mag`firat qilur - bilgan hollarida qilgan gunohlarida davom etmaydigan kishilardir”. (Oli Imron surasi, 135-oyat).
“Taqvo qiluvchi zotlarni qachon shayton tomonidan biron vasvasa ushlasa, Allohni eslaydilar, bas, o`shanda ular haqni ko`ra boshlaydilar”. (A'rof surasi, 201-oyat).
Alloh taologa tavbalar qilgan taqvodor mo`min qilib qo`ygan gunohini yuvish uchun darhol hayrli amallar qilishga kirishadi. U Allohning quyidagi va'dasiga aniq ishonadi:
“Albatta hasanotlar yomonliklarni ketkazadi”. (Hud surasi, 114-oyat).
U Rasululloh sollAllohu alayhi va sallamning: “Yomonlik-ma'siyat ortidan yahshi-savobli amal qilgin: uni o`chirib yuboradi!” degan so`zlariga ijobat etadi.

Allohdan qo'rqishning alomati yetti narsada namoyon bo'ladi:

1.Tilda: Ollohdan qo'rqqan odam tilini yolg'ondan g'iybatdan boshqalarga bo'hton qilishdan va bekorchi so'zlar aytishdan tiyadi. Uni, ollohni zikr etuvchi, Qur'on o'quvchi va ilmiy muzokaralar bilan mashg'ul a'zo holida shay tutadi.

2.Qalbda: Ollohdan qo'rqqan odam qalbida musulmon qardoshlariga dushmanlik his qilmaydi: yolg'on, bo'hton va hasad qilish kai g'ayriinsoniy tuyg'ularni qalbidan yo'q qiladi. Chunki hasad, kishining go'zal amallarini
mahv etadi. Shunga ko'ra, Ollohning rasuli buyuradi: Ey o'quvchi, bilki, hasad qalblarga joylashgan va jamiyat hayotida katta zararlarga yo'l ochuvchi yomon bir kasallikdir. Qalblardagi hastaliklar, yani yomon tuyg'ular, yomon fe'llar faqat ilm va amal bilan davolanishi mumkin.

3.Ko'zda:Ollohdan qo'rqqan odam yeyishda ham, ichishda ham, kiyishda ham boshqa hususlarda ham ko'zini haromdan ehtiyot qiladi. Dunyoga hirs bilan va har narsani qo'liga kiritish ishtiyoqi bilan emas, ibrat nazari
bilan qaraydi . Halol bo'lmagan narsalarga qarashdan tiyiladi. Shuning uchun ham Ollohning rasuli buyuradi:
- Kim ko'zini harom narsalar bilan to'ldirsa, Olloh ham qiyomat kuni uning ko'zini olov bilan to'ldiradi.

4.Me'dada: Ollohdan qo'rqqan odam me'dasiga harom luqma bermaydi. Chunki harom luqma yeyish eng katta gunohlardan biridir. Shu bois Ollohning rasuli buyuradi:
- Inson zotining me'dasiga bir luqma harom luqma tushganda bu luqma me'dasida qancha vaqt tursa, yeru ko'kdagi farishtalar ham shuncha vaqt unga la'nat o'qiydilar.

5.Qo'lda:Ollohdan qo'rqqan odam qo'lini haromga uzatmaydi, aksincha, Ollohning rizosiga uyg'un narsalarga uzatadi. Ka'bdan shunday bir rivoyat qolgan:
- Olloh yashil zumraddan bir bino yaratgan. bu binoda yetmish ming doira va har doirada ming hona bor. Bu yerga faqatgina o'ziga harom narsa in'om etilganda yolg'iz Ollohdan qo'rqqani uchun uni rad etgan kishilar kiradi.

6. Oyoqda: Ollohdan qo'rqqan odam isyon yo'lida emas, Ollohga itoat yo'lida odimlaydi. Ilm-ma'rifat va yahshi ahloq o'rganish maqsadida olimla va solih kishilar majlisiga boradi.

7. Itoatda: Ollohdan qo'rqqan odam yolg'iz Olloh rizosi uchun unga itoat etadi. Riyodan, insonlarga o'zini yo ishlarini ko'z-ko'z qilishdan va ikkiyuzlamachilikdan saqlanadi. *( Abu Homid G'azzoliy<< Mukoshafat-ul
qulub*)
Ey mo'minlar, Ollohdan qo'rqinglar! Har kim ertasi uchun oldindan nima hozirlab qo'yganini qarasin! Ollohdan qo'rqinglar, chunki Olloh chindanham qilayotgan amallaringizdan habardordir.( Qur'on, Hashr surasi, 18-oyat).
Abu Homid G'azzoliy

Mamba: http://da