Endi bu xurofiy odat asli odamlar orasiga qaerdan kirib qolganligini va bu amal shirk ekanligini ilmiy tarzda tarixiy manbalarni o'rganish orqali echim topishga harakat qilamiz. Besh-o'nta kichik suralarni yodlab olib, besh vaqt namozini masjidda o'qib, qolgan vaqtini choyxonada nard o'ynab o'tkazadigan kishi o'zini «mo''min» deb hisoblasa yanglishadi. Boborahim Mashrabning bir bayti bor, unda shunday deyiladi:

Maysiz va bodasiz Makkaga bormoq ne kerak,
Ibrohimdan qolg'on ul eski do'konni na qilay.

Bu dahriylar talqinida, «Makkaga arog'u musallas olib borish kerak ekan-da», degan ahmaqona ma'no chiqadi. Boborahim Mashrab bu bilan nima demoqchi, agar ilm egallamagan bo'lsam, ilm orqali Allohni tanimagan bo'lsam, Makkaga borganimdan nima foyda? Johillik bilan borilsa Ka'ba muqaddas dargoh sifatida ro'parangizda qad rostlamaydi. Balki johil uchun Ka'ba Allohning uyi emas, Ibrohim alayhissalom degan kishi bir vaqtlar qurib ketgan imoratdir. Ha, johillik bilan Allohni tanib bo'lmaydi.
Allohga beadad hamd va shukrlar bo'lsinki, davlatimiz mustaqillikka erishgandan so'ng diniy qadriyatlarimizga keng yo'l ochildi. Allohni tanishda to'g'ri yo'l ko'rsatadigan ilmiy kitoblar ancha ko'paydi. Bugun kitob rastalariga qarab ko'z quvonadi. Lekin shu bilan bir qatorda bu kitoblardan tashqari insonlarni e'tiqodiy masalalarda to'g'ri yo'ldan adashtiradigan, chalg'itadigan adabiyotlar ham uchrab turibdi. Bu kabi asossiz, tag-tugi noma'lum adabiyotlar odamlar orasida har xil xurofiy bid'at, urf-odatlarni keltirib chiqarmoqda. Shunday adabiyotlardan biri «Mushkul Kushod» marosimi uchun asos bo'layotgan «Qissai Bibi Seshanba» haqidagi kitoblar.
«Mushkul Kushod» kabi xurofiy bid'at amallar hali hanuz odamlar orasida kezib yurganiga sababchilaridan biri bu mavzulardagi «sohta» adabiyotlarni sotuvchilar va bu marosimlarni uyushtiruvchi «sohta» otin oyilardir (bu marosim asosan ayollar tomonidan o'tkaziladi). Bu marosimni o'tkazish shariatimizda yo'qligini tushuntirmoqchi bo'lganingizda ular sizni eshitishni ham xohlamaydilar, asossiz tag-tugi noma'lum bo'lgan adabiyotlarni sizga asos qilib ko'rsatishga harakat qiladilar.
Endi bu adabiyotlarda ko'rsatilgan ma'lumotlar qanchalik xaqiqatga yaqin ekanini bilish uchun «Qissai Bibi Seshanba» kitobchasidagi (agar shuni kitob deyish mumkin bo'lsa) ba'zi bir ma'lumotlar bilan tanishib chiqsak.
Hammamiz ham yoshligimizda «Zumrad va Qimmat» yoki «Zolushka» ertagini o'qiganmiz yoki eshitganmiz. Bu ertaklarni sizga eslatishimizdan maqsad «Qissai Bibi Seshanba» qissasi shu ertaklar asosida to'qib chiqarilgan, emishki bir etim qiz o'gay onasining qo'lida azoblanib yurgan bo'ladi. Kunlardan bir kuni qizning sigiri yo'qolib qoladi, qiz sigirini istab bir g'orga kirib qoladi, g'orda bir Bibi bo'lib (bu shaxs Zolushka ertagidagi Feyaning aynan o'zi), u qizning mushkullarini osonlashtiribdi, o'sha etim qiz kunlardan bir kuni o'sha shahar kattasi (akobiri)ning to'yiga bormoqchi bo'lganda Bibi jannatga qo'l uzatib jannatdan kiyim kechaklar olib beribdi, to'yda o'gay onasini ko'rib qolib, u erdan chiqqanda kavushi tushib qoladi, kavushini topib olgan akobir kimga bu kavush to'g'ri kelsa unga uylanishini aytadi. Xullas kovush qizga to'g'ri keladi va shunday qilib qizga uylanadi. Bu qissani yozgan shaxs shu ertaklardan olganmi yoki shu ertaklarni yozganlar shu qissadan olganmi, nima bo'lganda ham bu bir mantiqsiz asos zamirida yozilgan qissalar bo'lib, musulmonlarni dinning asosi bo'lgan tavhiddan uzoqlashtirish maqsadida din dushmanlari tomonidan odamlar orasiga chalg'itish uchun kiritilgan buzuq e'tiqod hisoblanadi.
Kitob faqat o'qish uchun emas, balki undan ma'no va mazmunni uqish hamda haqiqatni bilish uchun yozilmaganmi? Qo'limizga kitob shaklida nima tushsa, unga ko'r-ko'rona ergashib ketaverish, haqiqiy hojatlardan behojat zot Alloh qolib, to'qima, yo'q erdagi shaxslar yoki o'lib ketgan, suyaklari ham chirib bitgan zotlarni shafoatchi qilib olish na shariatga to'g'ri keladi, na mantiqqa. Axir butparastlik ham johiliyat davrida odamlar orasida butlarni Alloh bilan bandalar o'rtasida shafoatchi qilib olish oqibatida kelib chiqmaganmi?
Endi bu xurofiy odat asli odamlar orasiga qaerdan kirib qolganligini va bu amal shirk ekanligini ilmiy tarzda tarixiy manbalarni o'rganish orqali echim topishga harakat qilamiz.
«Bibi seshanba» kelib chiqish mohiyatiga ko'ra ma'buda ramzi bo'lib, uning ildizi O'rta Osiyo va O'rta Sharqda Islom dini kelguniga qadar keng yoyilgan ma'buda Anaxita (Naxid)ga borib taqaladi. Anaxita dehqonchilik va chorvachilik, hosildorlik va pishiqchilik ma'budasi hisoblanib, go'yo uning qudratiga inson va hayvonlar, qushlar va barcha jonivorlar ham bo'ysungan, deb hisoblanar edi. Ana shu xurofiy ishonch — zardushtiylik dini sarqiti musulmon odamlar orasida «Bibi mushkul kushod», ya'ni kishini har qanday mushkuldan xalos etuvchi Ona obraziga aylandi. Qadimda uning shaxsini targ'ib qiluvchilar «Bibi Xalfa» nomi bilan yuritilgan. Hozirda esa bu biron-bir diniy ma'lumotga ega bo'lmagan sohta «otin oyilar» tomonidan targ'ib qilinib kelinmoqda.
Xulosa qilib aytadigan bo'lsak, aql egalari uchun bundan ortiq hujjat keltirishga hojat bo'lmasa kerak. Endi men Allohning quliman degan muslim va muslimalar Allohning o'zidan boshga tushgan qiyinchilikni, mushkulini oson qilishini so'rashi kerak. Bu to'g'rida aniq va ishonchli manbalar bor. Ularni topib, o'qib, amal qilishga harakat qilmog'imiz shart.

Murodjon Abdulhamidov