Javob: Bismillahir rohmanir rohiym! Ushbu savolingizga Shayh Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlarining "Zikr ahlida so'rang" kitoblari silsilasini 16-sonidan iqtibos keltirgan holda javob berishga harakat qilamiz.
Iqtibos:
Poshsho, to'ra, eshon, kabi "oqsuyak" sanalmish sinflar haqida diniy dalil va asoslarda tushuntirish berish masalasiga kelsak, Islomda oqsuyaklik degan tushuncha yo'q. To'ra va ho'ja kabi atamalar kishi nomlaridir. Arablarda imom Hasan va imom Husayn roziyallohu anhumolarning avlodlarini sayyid va sharif deb nomlash odatga aylangan. Albatta, sevikli payg'ambarimiz alayhissalomning sulolarini hurmat qilish har bir musulmon uchun fahrdir. Bu haqda bir qancha hadislar ham kelgan. Albatta, sayyid va shariflar dinda barchaga o'rnak bo'lishlari kerak. ana shu ma'noda ularni boshqalar hurmat qilishadi.
Diniy ta'limotlarda ular boshqalardan farqli sinf sifatida ajratilmagan. Faqat ularga sadaqa-zakot olish harom qilingan.
"Nabiy sollallohu alayhi vasallamning oli baytlari kim?" deyilganda
Shofei'y mazhabi "Bani Hoshim va Bani Muttaliblar" deydi.
Abu Hanifa va Moliklar esa, faqat "Bani Hoshim" deyishdi. "Bani Hoshim" esa, Alining avlodlari, Aqiylning, Ja'farning, Abbosning, al-Horisning avlodlaridir deyishgan ulamolarimiz.
Bu hukmda katta hikmat o'z aksini topgan. Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam o'zlari ham sadaqa olmasliklari, oli baytlariga ham sadaqa olishga ruhsat bermasliklari bilan nafslarini pokiza tutib iffatli holda turishda boshqalarga o'rnak bo'lishni iroda qilganlar.
Nima bo'lganda ham kishilarning sadaqasini olganlar ularning minnatiga qolishadi.
Payg'ambarimiz sollalohu alayhi vasallam o'zlarini ham oli baytlarini ham o'shanday minnatga qolishlarini hohlamaganlar.
Ikkinchidan, Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam o'zlari sadaqa olsalar va oli baytlariga ham sadaqa olishga ruhsat bersalar, turli-tuman nohaq gumon va gap so'zlar kelib chiqishi mumkin edi. Ba'zi bir og'ziga kuchi yetmaganlar, hudodan umidi yo'qlar Payg'ambar zakot va ixtiyoriy sadaqalarni o'zi va oli baytining manfaatini ko'zlab shariatga kiritgan deyishlari ham mumkin edi"
Iqtibos tugadi.

Hulosa shuki... Islomda oqsuyak yoki qorasuyak degan tushunchalar yo'q. Alloh taolo bandalarini nasl nasablariga qarab emas, balki qilgan amallariga qarab jazo yoki mukofot beradi. Inson ho'ja yoki eshon bo'lsayu lekin Allohdan qo'rqmasa, Uning buyruqlarini bajarib qaytarganlaridan qaytmasa bundan qanaqa ma'no bor.
Vallohu A'lam!

Savol: Bolani dunyoga keltirib uni 3 yil emizgan onani, bolasida hech qanday haqqi yo'qmi?

Javob: Bismillahir rohmanir rohiym! Darhaqiqat ota-ona farzand uchun eng ulug’ ne’matlardandir. Farzand Alloh taoloni roziligini topishlik uchun avval ota-onasini rozi qilmog’i lozim. Hechqasyi din Islomchalik ota-onani ulug’lamaydi. Ularni hizmatlarini qilish, aytgan so’zlarini bajarish farzand uchun doimo yahshilik olib kelgan. Faqatgina Alloh Taologa ma’siyat bo’ladigan ishlardagina ularga itoat etmaslik mumkin. Ya’ni, namoz o’qima, ro’za tutma yoki shunga o’hshash gunohga sabab bo’ladigan bo’lsalar shundagina ularga itoat etilmaydi. Chunki, Alloh Taologa osiylikka sabab bo’ladigan ishlarda insonlarga itoat etilmasligi ayni Islom dining talabidir.

Ibn Abbosdan rivoyat qilinadi:
“U kishi:
“Bir momin-musulmon insonning musulmon ota-onasi bo’lsa, ularga yahshilik qilib, uning savobini kutgan holda tong ottirgan bo’lsa, Alloh subhanahu va taolo unga jannatning ikki eshigini ochadi. Agar faqat biri bo’lsa bitta eshik ochadi.
Agar farzand ota-onadan birini g’azabini chiqargan bo’lsa, undan o’sha shahs rozi bo’lmaguncha, Alloh rozi bo’lmaydi” dedi.

Bu hadisi sharifda ota-onaga yahshilik qilishni fazli haqida so’z bormoqda. Unda bu ishning ohiratda beradigan samarasi bilan bayon qilinmoqda.
Ota-onasiga savob umidida yahshilik qilib tong ottirgan musulmonga Alloh taolo jannatning ikki eshigini ochib qo’yishini ta’kidlanmoqda. Onasiga yahshilik qilgani uchun bir eshikni va otasiga yahshilik qilgani uchun yana bir eshikni ochilishi eslatilmoqda.

Ota-onasining ikkisi bo’lmay, faqat bittasi qolgan bo’lsa va farzand o’sha qolganiga savob umidida yahshilik qilib tong ottirsa, Alloh taolo unga jannatdan bir eshik ochar ekan.

Farzand zinhor ota-onaning g’azabini chiqarmasligi kerak. Chunk:
Agar farzand ota-onadan birini g’azabini chiqargan bo’lsa, undan o’sha shahs rozi bo’lmaguncha, Alloh rozi bo’lmaydi”
Demak, Alloh taoloning roziligi ota-onaning roziligiga bog’liq.Bu haqiqatni hechqachon unutmasligimiz lozim.

Hattoki, ota-ona farzandiga zulm qilib tursa ham, farzand ularnin g’azabiga sabab bo’ladigan gap-so’z, harakat va ishlarni qilmasligi matlub.
Ota-ona zulm qilib turibdi, lekin agar farzand o’sha zulm qilgan ota-onani g’azabini chiqargan bo’lsa Alloh taolo undan g’azablanar ekan. Menga zulm qilyapti deb ota-onasining norozi qilsa Alloh taolo ham o’sha bandadan norozi bo’lar ekan.

Ammo ota-onaning roziligi yoki noroziligi Alloh taoloning hukmidan tashqariga chiqmasligi shart. Ya’ni Allohning amriga muvofiq ishlarda ota-onaga itoat qilinadi. Ammo ota-onaning gapi Allohning amriga xilof bo’lsa, ularga itoat qilish vojib bo’lmaydi.

Zulm qilsalar ham ota-onaga yahshilik qilish haqida mashhur hanafiy olimlardan Mullo Ali Qori: “Bu ayni kamoldir. Ammo, joizlikning asli e’tiboridan hotini bilan ajrashish haqida amr bo’lsa, uni taloq qilish lozim bo’lmaydi. Agar ota-ona qattiq ozor topsalar ham”- degan.
Imom Tahoviy:
“Farzand muboh narsalarda bo’ysunadi. Nahy narsalarda emas” degan
Tohir Fataniy
“Agar ikkovlari dunyovish ishlarda unga zulm qilsalar ko’nadi va bo’ysunadi, oxirat ishlarida emas” degan.

Qolgan hollarda imkon qadar ularni aytganlarini bajarish lozim. Agar mabodo, ular aytganlari biroz hatoligiga to’liq ishonchingiz komil bo’lganda ham, darrov ularga “sizni gapingiz noto’g’ri” demasdan, balki boshida biroz sabr qilib, hop deb, keyin sekin yotig’i bilan ularga tushuntirish lozim. Man haqman, otam yoki onam bu narsalarni tushunmaydilar deb, ularga ochiqchasiga qarshilik qilish odobli farzandni ishi emas.
Yana bir narsani qo’shimcha qilishni lozim topdik. Ba’zida shunday holatlar bo’ladi-ki, ota-onangizni aytganini qiladigan bo’lsangiz, siz zarar ko’radigandek tuyuladi. Lekin o’sha vaqtda ota-onangiz gaplarini qaytarmaslik uchun ular aytishgan usulni qollasangiz o’zingiz kutmagan holda o’sha ish sizni foydangizga aylanadi. Lekin yuqorida aytganimizdek, Alloh Taologa ma’siyat bo’ladigan ishlar bundan mustasno.

Hulosa shuki… Ota-ona va farzand o’rtasidagi munosabatlar haqida judayam ko’p va ho’p gapirish mumkin. Biz esa imkon qadar qisqa qilishga harakat qildik. Yahshisi, bu mavzuga oid kitob va maqolalarni ko’proq o’qib, ularga amal qilib borish lozim.
Alloh Taolo bizlarni vujudlarimizga sabab bo’lgan ota-onalarimizni hayotlarini umrlarini uzoq va foydali qilsin, biz farzandlarga esa ularni hizmatlarini qilib, duolarini olib jannatga kirib olishimizni nasib aylasin. O’tganlarini esa O’zi mag’firat qilsin, jannatiylar qatorida aylasin.
Vallohu A’lam!

Javob: Bismillahir rohmanir rohiym! Bolani dunyoga keltirib, uni uch yil emizgan onani farzandida nega haqqi bo’lmasin?! Shu holatda ham eng katta haqdor baribir ona bo’lib qolaveradi.
Bahz ibn Hakiymdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qilinadi:
“Yo, Rasululloh! Kimga yahshilik qilay?” –dedim.
“Onangga”, -dedilar.
“Kimga yahshilik qilay?”-dedim.
“Onangga”, -dedilar.
“Kimga yahshilik qilay?”-dedim.
“Onangga”, -dedilar.
“Kimga yahshilik qilay?”-dedim.
“Otangga”- dedilar. “So’ngra yaqinlarga va yana yaqinlarga”, -dedilar.

Bu juda mahshur hadis. Buni ko’pchiligimiz bilamiz. Mana shu hadisdan ulamolarimiz onaning haqqi otanikidan uch barobar ko’p degan hulosani ham chiqarishgan. Ota-ona, albatta, har bir farzand uchun ulug’ zotlar. Lekin onaning tutgan o’rni alohida ta’kidlanadi.

Ushbu hadisni sharhida olimlarimiz hadisda uch bora onaga yahshilik qilish buyurilganini be’jiz emasligini ta’kidlashadi.
Birinchisi: Chunki ona farzandiga homilador bo’lgandan boshlab uning mashaqqatlarini tortadi. Kundan-kun katta bo’lib, vazni ortib boradigan homilani to’qqiz oy davomida qornida ko’tarib yuradi. Bu davrni qanchalik qiyinchiliklarga boy mashaqqatli ekanini har bir aqlli odam yahshi biladi. Faqat farzandi uchun fidokorligi tufayligina ona o’sha mashaqqatlarni ko’taradi. Bu vazifani onadan boshqa kim ado qila oladi? Hechkim. Shuning uchun onaning farzanddagi haqqi alohida ulug’ bo’ladi.

Ikkinchisi: Har bir farzandni tug’ilishi qanchalik og’ir mashaqqat ekanligini, bu jarayonda ona qanchalik azob tortishini hamma yahshi biladi. Farzandni dunyoga keltirish dardi o’limni bo’yniga olish bilan barobar ekanligini ayniqsa ayollar yahshi biladilar. Bu vazifani ham onadan boshqa ado eta oladigan inson bormi? Shuning uchun ham, onaning farzanddagi haqqi alohida ulug’.

Uchinchisi: Keyin uni emizib, yuvib-tarab tarbiya qilish qanchalik ulkan mehnat ekanligini ham hamma yahshi biladi. Bu mashaqqatli mehnatni ham faqat onagina yahshilab ado eta oladi. Shuning uchun ham, onaning farzanddagi haqqi alohida ulug’.

Bu yerda keltirilgan savolda esa ona bularni hammasini bajargani zikr qilinmoqda. Shunday ekan albatta u haqdor bo’ladi-da.

Ibn Abbos “Men Alloh azza va jallaga onaga yahshilik qilishdan ko’ra yaqinroq amalni bilmayman”-deganlar.

Abu Burdadan rivoyat qilinadi:
“Otamning quyidagilarni aytayotganini eshitdim, u kishi Ibn Umarni ko’rgan ekanlar. Yamanlik bir odam orqasiga onasini ko’tarib olib. Baytullohni tavof qilayotgan ekan. U
“Men onamni mingan yuvosh tuyasiman, Ulovlari charchasa ham, men charchamasman” degan she’rini aytar edi. So’ngra u:
“Ey, Ibn Umar! Onamning haqqini ado qildimmi?” – dedi.
“Yo’q! Bir marta ohini haqqini ham” – dedi.
Keyin Ibn Umar tavof qildi. Maqomga borib ikki raka’t namoz o’qidi-da, so’ngra:
“Ey, Ibn Abu Muso! Har ikki raka’t o’zidan oldin o’tganning kafforoti bo’ladi” – dedilar.

O’ylab ko’radigan bo’lsak, yura olmaydigan onani Yamandan Makkaga olib kelishni o’zi bo’lmaydi. Uni ko’tarib olib tavof qildirish ham oson emas. Ushbu rivoyat qahramoni bo’lmish farzand onasini Yamandan olib kelib, orqasida ko’tarib Baytullohni tavof qildirish bilan onasining undagi haqqini ado etgan deb o’ylagan edi.
U o’z fikrini katta olim sahobiy Abdulloh ibn Umarga tasdiqlatib olish uchun u kishiga:
“Ey, Ibn Umar! Onamning haqqini ado qildimmi?” deb savol berdi.
Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhu gapni aylantirib o’tirmay, lo’ndasini aytib qo’ya qoldi:
“Yo’q! Bir marta ohini haqqini ham” – dedi.

E’tibor bering, oddiy haj qildirish uyoqda tursin, orqasida ko’tarib olib haj qildirgan taqdirda ham farzand onasini uni deb chekkan bitta ohini haqqini ham ado qila olmas ekan. Endi o’ylab ko’rin, bitta farzandni qornida to’qqiz oy ko’tarib yurganida qanchalar oh chekkan ekan o’sha onaizor?! Dunyoga keltirayotgandachi?!
Demak, bolani dunyoga keltirgan va uch yil emizgan onaning o’sha farzandda yetarlicha haqqi bor.
Vallohu A’lam!

SAVOL: ERKAK KISI UYLANGAN, FARZANDLI BO'LSAYU, BOSHQA BIR AYOLGA (QIZGA-UNING O'Z ROZILIGI BILAN) UYLANMOQCHI (QIZNING KASALLIGI TUFAYLI VA YOKI QIZNING SHAXSIY HAYOTIGA QUVONCH OLIB KIRISHI, ALLAHNI TANISHIDA YORDAMCHI BO'LISHI, ALLAH NASIB ETSA SEVIMLI FARZANDLI BO'LISH, EHTIYOJLARIGA KO'MAKLASHISHI, YA'NI BOSHQALARGA MUHTOJ BO'LMASLIGI UCHUN) BO'LSA-YU, U(ERKAK)NI 1-JUFTI RASHKDAN QABUL QILMASA, O'RTAGA SOVUQCHILIK ORALASA, AMMO ERKAK 1- JUFTI VA FARZANDLARIDAN (ALLAHDAN QO'RQIB) VOZ KECHOLMASA, QANDAY YO'L TUTMOG'I SHART.
WA YOKI ORTAGA HAROM ARALASHMASLIGI UCHUN BANDALARI OLDIDA YASHIRINCHA (ALLAHGA OSHKORA) NIKOH QILIB(HOLIS GUVOHLAR ISHTIROKIDA) UNGA YORDAM BERISHIGA HARAKATINI QANDAY BAHOLAYSIZ.

JAVOB: Кўпхотинликнинг асосий шартларидан бири хотинлар ўртасида адолат қилиш. Одамлардан ва оиласидан беркитган киши қайдай қилиб икки хотин орасида адолат қила олади?! Бошқа аёлга унга уйланмасдан яхшилик қилиш мумкин эмасми? Кўпинча бу ишни қиладиганлар, Аллоҳ учун, бир бечорага ёрдам учун, унга яхшилик қилиш учун уйландим дейишади. Бу боҳана холос.

Ingliz tilidagi bir fatvo sizning gapingizni tasdiqlagan, ayol kishining ruhsatini olish shart degan hadis mavjud emas, biroq kelajakdagi tinchlik uchun surash qat'iy tavsiya qilinadi.

Javobingiz uchun rahmat!

Javob: Bismillahir rohmanir rohiym!
Usuli fiqh bo’yicha olimlarimizni ta’kidlashlariga qaraganda oddiy musulmonlarni hukmi boshqa mujtahidlarni hukmi boshqa. Chunki mujtahidlar o’zlari ijtihod qilishlari lozim. Ammo hozir kim o’zini mujtahid darajasidagi ilmlik deb hisoblay oladi. Ilmsiz bo’lganimiz uchun bir mazhabda yurish afzalligini anglay olmayapmizu, yana qanday qilib ular ularni hukmlarini sahih yoki sahih emasga ajratamiz. Bir mazhabni tutish afzal ekaniga yetmagan aqlimiz mazhabboshi buyuk imomlarni hukmlarini bir biridan ajratishga qanday ham yetsin?. O’ylab ko’ring, siz hattoki hukm chiqarish uyoqda tursin, chiqarib bo’lingan hukmlar ustidan hukm qilsak (sahihroq manbaa topish) bo’ladimi demoqchisiz. Mazhablarning hujjatlarini solishtirib ularni sahihini aniqlash uchun esa juda kuchli ilm kerak. Hatto shu darajaga yetgan olim ham, buni faqat o’zi uchun qiladi ya’ni boshqalarga bu haqida aytmaydi. Chunki har hil tushunmovchiliklar, fitnalar kelib chiqishiga sabab bo’lib qolish mumkin. Demakki, shu oddiy haqiqatga aqlimiz, ilmimiz yetmadimi, bir mazhabga ergashganimiz shubhasiz afzaldir. Bo’lmasa boshimiz bundan battar qotib qoladi, chalkashliklar yuzaga kelaveradi. Bitta mazhabga amal qilish kishini tartibli bolish, ibodatlarda aniqlik, hukmlar oson tushunish, ixtiloflardan saqlanishga olib keladi. Shu va shunga o’hshash ko’plab sabablarni nazarda tutgan olimlarimiz bir mazhabda bolishni afzalligini aytganlar.

Shu o’rinda yana bir narsani ta’kidlab o’tishni istardik. Hozirgi kunda yoshlarimiz boshqa yurtlarga borib ta’lim olishlari yahshi yo’lga qo’yilgan. Bu albatta juda quvonchli holat. Lekin ko’plab yoshlarimizni islom haqidagi tushunchalari deyarlik yo’qligi sabab turli hil oqimlarga ko’r ko’rona ergashish, aqllari va limlarini yetmagan masalalarni o’zlaricha solishtirish va buning natijasida turli hil ixtiloflarni yuzaga keltirishlari juda achinarli holdir. Zamonaviy yutuqlar qatorida internet ham rivojlangan hozirgi kunda islom nomidan ish yuritayotgan saytlar ko’pligi bir tomondan kishini quvontirsa, ikkinchi tomondan ularning ko’plaridagi ma’lumotlar asossiz, aniq dalil hujjatga ega emas ekanligi shundoq ham musulmonlarni birlashishiga halaqit berayotgan ixtiloflarni battar rivojlantirmoqda.

Juda ko’plab saytlar o’z nomlariga islom so’zini qoshimcha qilish olishgan. Ammo qilayotgan ishlarini ko’pi asli islomni zarariga ishlamoqda. Oddiy misol tariqasida Shayh Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari bilan bo’lib o’tgan savol-javobni iqtibos tarzida keltiramiz.
Iqtibos:

Assalamu alaykum va rahmatullohi va barakatuhi,

Shayx hazratlari, savolim shundan iboratkim, islomda mavjud 4 asosiy mazhabning qaysi birida bo'lishimiz kerak?
islomnuri.com saytida berilgan "Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам ўкиган намознинг сифати" nomli maqolani o'qib chiqdim, adashmasam ushbu sifatlar Hanafiya mazhabiga to'g'ri kelmaydi. Iltimos, ikkilanish bo'lmasligi uchun qaysi mazhabda, qanday qilib ibodat qilish kerakligi, va qaysi manbalarga ko'proq ishonish kerakligi to'g'risida tushuntirib o'tsangiz. Chunki O'zbekistonda katta qism musulmonlar qatorida men ham Hanafiya mazhabida namoz o'qib keldim, endilikda esa boshqa davlatda Indoneziya, Misr va boshqa davlat musulmonlari namoz o'qishlariga tushuna olmayapman. Hamma mazhablar ham Qur'on va hadis hukmiga tayanib ibodat tartibi belgilab berilgan bo'lsa, qaysi biriga ko'proq ishonib, o'sha mazhaabda bo'lish kerak.

Javobingiz uchun rahmat,
Assalamu alaykim va rahmatullohi va barakatuhi.

Shayh Hazratlarining javoblari
Киши ўзи яшаб турган ватанидаги фиқҳий мазҳабга амал қилиш керак. Шунда динимиз таълимотларини ўрганиши, уларга амал қилиши, пайдо бўлган саволларга уламолардан жавоб олиши осон бўлади. Мусулмон уммати эътироф қилган тўрт фиқҳий мазҳабнинг барчаси ҳақ, уларга эргашганлар бир-бирларини ҳурмат қиладилар. Ҳамма тўрт мазҳабларни тан оладилар. Сиз айтган сайт ва китоб эгалари ўзларича янги мазҳаб очишга беҳуда уринаётганлардир. Улар ўзларича, биз Қуръон ва Суннатга амал қиламиз, бошқалар мазҳабларга амал қилади, дейдилар. Ҳолбуки, Қуръон ва Суннатга амал қилишнинг энг тўғриси мазкур фиқҳий мазҳабларимизда ўз аксини топган. Расулуллоҳ алайҳиссалом умр бўйи бир хил намоз ўқимаганлар. Ҳар ким у зотдан ўзи кўргани ва билганини ривоят қилган. Уламолар ўша ривоятлар асосида қилган уринишлари оқибатида мазҳаблар пайдо бўлган.

Alloh Taolo barchamizni hidoyatga boshlasin, har hil fikrlar oqimiga tushin qolishimizdan omonda saqlagan bo'lsin!

Firqalar bu oddiyroq qilib aytganda guruh, toifa demakdir. Mazhab yetakchisi mujtahid bo'ladi firqada esa unday emas. Mazhablar ichida ham firqalar bor.
Vallohu A'lam!

Javob: Bismillahir rohmanir rohiym!
Hijobini yechmasin!
Vallohu A'lam!